Phrasal verb’ler, onları yazıda ve konuşmada kullanıp hataları düzelttiğinizde kalıcı olur. Listeyi okumak find out ifadesini metinde tanımanızı sağlayabilir; ama yazarken I found out yerine yine I knew kullanabilirsiniz. Aşağıda önce çalışılacak fiilleri, it zamirinin yerini ve iptal etmekle ertelemek arasındaki farkı göreceksiniz. Ücretsiz LetsWords alıştırmaları anlamı öğrenmenize yardımcı olur: İngilizce Phrasal verb kataloğu 374 fiil içerir; Türkçe bölümde bunlardan seçilen kayıtlar bulunur. Her birinde anlam, örnekler, yaygın hata ve alıştırma vardır. Uygulamada ise fiili anlamından hatırlar, onunla cümle kurar, kullanım ve dil bilgisi hatalarının açıklamasını görürsünüz. Aralıklı tekrar sonucu pekiştirir.
Önce hangi phrasal verb’ler öğrenilmeli?
Bütün listeyi bitirmeye çalışmayın. Kullanabildiğiniz beş fiil, yalnızca tanıdığınız elli fiilden daha yararlıdır. Seçerken iki ölçüte bakın.
İlki kullanım sıklığı ve hedefinizdir. Konuşmalarda, dizilerde ve iş e-postalarında sık karşılaştığınız fiilleri alın. Sonra ihtiyacınıza göre seçin: bazıları günlük konuşma, bazıları eğitim ve yazılı yanıtlar için daha uygundur.
İkincisi, sık yaptığınız hatalardır. Came up with an idea yerine invented an idea, turned down the offer yerine refused from the offer yazıyorsanız bu yapılardan başlayın. Böylece İngilizcenizde zaten bulunan sorunları çözersiniz.
Konuşma ve günlük hayat için:
- find out — yeni bir bilgi öğrenmek
- look for — aramak, bulmaya çalışmak
- look after — bakmak, ilgilenmek, korumak
- look forward to — bir şeyi heyecanla beklemek
- give up — bırakmak, denemekten vazgeçmek
- pick up — gidip almak; bir şeyi zamanla öğrenmek
- get on with — biriyle iyi geçinmek
- run out of — tüketmek, elinde kalmamak
- turn down — reddetmek
- put off — ertelemek
- come across — tesadüfen bulmak veya karşılaşmak
İş, eğitim ve yazılı yanıtlar için:
- come up with — bir fikir bulmak veya önermek
- figure out — anlamak, çözmek
- deal with — ele almak, başa çıkmak, iş yapmak
- carry out — araştırma veya anket yürütmek, görev yerine getirmek
- point out — dikkat çekmek, belirtmek
- set up — şirket kurmak, bir şeyi hazırlamak
- rely on — güvenmek, dayanmak
IELTS essay’inde carry out, point out, deal with ve rely on gibi nötr ifadeler daha uygundur. Hang out gibi gündelik olanları konuşma için saklayın.
Phrasal verb’ler neden karışır?
Fiile eklenen küçük sözcük, yani particle, anlamı bütünüyle değiştirebilir. Anlam her zaman parçalardan tahmin edilemez. Turn down an offer teklifi reddetmek, turn up late geç gelmek, it turned out ise bir durumun sonradan anlaşılması demektir. Aynı particle farklı fiillerle de farklı anlamlar verir: look after ilgilenmek, take after ise aileden yaşça büyük birine benzemektir.
Bu nedenle fiilleri gruplar içinde öğrenmek faydalıdır. İki gruplama biçimi farklı işlere yarar.
Fiile göre. Karışabilecek anlamları yan yana görerek baştan ayırırsınız. Turn, get ve look gruplarıyla başlayabilirsiniz.
Particle’a göre. Bir particle bazen benzer bir anlam taşır; bu da yeni fiili anlamayı kolaylaştırır. Out çoğu zaman bir sonuca ulaşmayı anlatır: find out, figure out ve sort out, out grubunda bir araya gelir. Up sıklıkla tamamlanma anlamı katar: use up, bir şeyin tamamını tüketmektir. İngilizce katalogdaki up grubunda end up ve show up gibi kırktan fazla başka ifadeyle birlikte yer alır.
Bir fiilin bütün birleşimlerini aynı anda ezberlemeye çalışmayın; turn up, turn down ve turn out birbirine karışabilir. Gereken iki veya üçünü alın; kalanlarına bildiklerinizle karşılaştırmak için göz gezdirin. Daha çok fiil öğrendikçe particle gruplarından yararlanın.
Nesne nereye gelir: pick it up, pick up it değil
İkinci yaygın sorun anlamla değil, sözcük sırasıyla ilgilidir. Phrasal verb’ler ayrılabilen ve ayrılamayan yapılara sahiptir.
Ayrılabilenler. İsim, particle’dan önce veya sonra gelebilir: pick up the kids ve pick the kids up. Nesne bir zamirse (it, them, you) yalnızca ortaya gelir:
I’ll pick you up from the airport at nine.
If you don’t know the word, look it up.
Aynı kural look up ve call off için de geçerlidir.
Ayrılamayanlar. Nesne, kısa bir it olsa bile bütün ifadenin ardından gelir:
Thanks for reporting the bug. We’ll look into it today.
I can’t put up with it anymore.
Look into, look after ve put up with gibi üç sözcüklü yapılar bu gruptadır. Kural Cambridge dil bilgisi kılavuzunda da açıklanır.
Her fiili bir zamirle birlikte öğrenin: yalnızca look up yerine look it up; yalnızca look into yerine look into it. Her fiilin sayfasındaki yapı satırı bunu gösterir. Örneğin look up sayfasında look it/them up görürsünüz.
LetsWords geri bildirim örneği: call off mu, put off mu?
Call off çalışıyorsunuz ve iş haftanızdan söz ediyorsunuz. Müşteri pazartesi toplantısına katılamadığı için toplantı cumaya alınmış:
The client couldn’t come to Monday’s meeting, so we called off it until Friday.
Geri bildirim ne gösterir? Cümlede iki hata var.
- Anlam. Call off, etkinliği iptal etmektir; toplantı yapılmayacaktır. Burada ise toplantı başka zamana alınmış ve until Friday bunu gösteriyor. Daha sonraya ertelemek için put off gerekir.
- Nesnenin yeri. Put off ayrılabilir bir yapıdır; it, fiille particle arasına gelir: put it off.
Düzeltilmiş biçimi:
The client couldn’t come to Monday’s meeting, so we put it off until Friday.
Geri bildirim daha uygun ifade biçimleri de sunar. Müşteriye gönderilen bir e-postada daha resmî bir seçenek kullanılabilir:
We have postponed the meeting until Friday.
Yeni bir durumda kullanın. Şimdi iki fiili günlük bir duruma uygulayın. Yağmur yüzünden piknik planınız iptal olduysa call off gerekir; zamir yine ortaya gelir:
We had planned a picnic, but it rained all weekend, so we called it off.
Diş hekimini aramayı bir ay boyunca ertelediyseniz put off kullanılır. Ardından gelen fiil -ing biçimini alır:
I put off calling the dentist for a month, and the pain only got worse.
Kelime ve çeviriden oluşan bir kartta iptal etmek anlamını doğru hatırlayabilir, ama iptal ile ertelemeyi kullanımda karıştırdığınızı fark etmeyebilirdiniz. Hata fiili cümlede kullandığınızda ortaya çıktı; geri bildirim de sonraki cümlelere taşıyabileceğiniz kuralı verdi. Ayrımı call off ve put off alıştırmalarıyla pekiştirin.
Phrasal verb’ler nasıl çalışılır?
- Fiilin sayfasındaki ücretsiz alıştırma. Anlamı ve örnekleri okuyun, yaygın hatayı inceleyin ve alıştırmadaki yanıtı seçin. Böylece anlamı anlayıp anlamadığınızı kontrol edersiniz.
- LetsWords’te fiili kullanma. Fiilin sayfasında hemen onunla cümle yazıp kontrol ettirebilirsiniz. Uygulamada koleksiyonunuzdaki her fiille bunu yapar; particle seçimi, nesnenin yeri, ardından gelen biçim ve daha doğal anlatım hakkında geri bildirim alırsınız. Kısa veya ayrıntılı geri bildirim sınav ya da genel İngilizce hedefinizi dikkate alır. Ne yazacağınızı bulamazsanız fikir üreteci seçtiğiniz düzeyde ana dilinizde bir cümle sunar. Hulstijn ve Laufer, yeni kelimelerle metin okuma, okuyup boşluk doldurma ve kelimeleri kullanarak kompozisyon yazma görevlerini karşılaştırdı. Kelimeler en iyi yazdıktan sonra, en düşük düzeyde yalnızca okuduktan sonra hatırlandı. Hayatınızla ilgili bir cümlede phrasal verb kullanırken de anlamı ve yapıyı seçersiniz; geri bildirim neyin doğru olduğunu gösterir.
- Anlamdan hareketle hatırlama. Tekrar sırasında ertelemek anlamını görürsünüz. Put off ifadesini hatırlayıp yeni bir cümle kurarsınız. Karpicke ve Roediger, öğrenilen kelimeleri tekrar tekrar hafızadan çağırmanın uzun süreli hatırlamayı desteklediğini gösterdi. Listede bir fiili tanımak daha kolaydır, ancak konuşmada gereken onu hafızadan bulmaktır.
- Aralıklı tekrar. Kelime doğal biçimde aklınıza gelene kadar aralıklı tekrar fiili sonraki oturumlarda getirir. 317 deneyi kapsayan Cepeda ve çalışma arkadaşlarının derlemesi, tekrarlar arasındaki aralığın sonraki hatırlamayı etkilediğini gösterdi. Hedeflenen hatırlama süresi uzadıkça uygun tekrar aralığı da uzar.
LetsWords kelime çalışmasında hazır bir phrasal verb koleksiyonu bulunur; listeyi sıfırdan oluşturmanız gerekmez. Dizilerden, kitaplardan ve iş e-postalarından gelen fiilleri de kişisel koleksiyona ekleyip aynı biçimde çalışabilirsiniz. Aktif kelime bilgisi yazısı, bu yaklaşımın başka kelimelerde nasıl uygulandığını gösterir.
Phrasal verb’lerle sık yapılan hatalar
- Yanlış fiil. Everyone says I look after my mother, annenize benzediğinizi değil, onunla ilgilendiğinizi söyler. Benzerlik için take after gerekir. Ayrıntılar take after sayfasında.
- Gereksiz edat. Came across on an article veya pointing out on my mistake gibi yapılarda fazladan on bulunur. Doğruları came across an article ve pointing out my mistake olur. Come across ve point out örneklerini inceleyin.
- To sonrasında -ing yerine yalın fiil. Look forward to içindeki to bir edattır; ardından -ing gelir: I’m looking forward to seeing you. To see you bu yapıda yanlış olur. Ayrıntılar look forward to sayfasında.
Listedeki fiilleri gerçek kullanımda öğrenin
Phrasal verb’leri tanımaktan kullanmaya geçin. Fiili anlamından hatırlayıp cümle yazarsınız; LetsWords yanlış particle’ı veya yanlış yerdeki it zamirini gösterir, düzeltmeyi açıklar ve fiili tekrar sırasında geri getirir. Böylece put off, come up with ve figure out, metinde tanıdığınız ifadeler olmaktan çıkıp e-postalarınızda ve konuşmalarınızda yer bulur. Başlangıçta hedefiniz ve seviyeniz hakkında birkaç soruyu yanıtladığınızda çalışma buna göre düzenlenir. Ödemeden önce geri bildirim örneğini deneyebilirsiniz.
LetsWords’te kelime çalışmasına başlayın ve phrasal verb’leri doğru kullanmayı öğrenin.